Sosyal bilimlerde araştırma yaparken sadece “ilişki var mı?” sorusu yetmez. Bazen “ne kadar etkiliyor?”, “hangi değişken daha güçlü?”, “önce hangisi açıklıyor?” gibi daha derin sorulara da yanıt ararız. İşte bu noktada regresyon analizleri devreye girer. Bu yazıda, en çok kullanılan regresyon türlerini sade bir dille açıklayacağız.

1-Regresyon Türleri:

1. Basit Doğrusal Regresyon (Simple Linear Regression)

En temel regresyon türüdür. Bir bağımlı değişken ile bir bağımsız değişken arasındaki doğrusal ilişkiyi inceler.

Örnek:
Çalışma süresi arttıkça sınav puanı artıyor mu?

Model:
Y = β₀ + β₁X + ε

Ne zaman kullanılır?

• Tek bir etkileyici değişken varsa
• İlişki doğrusal ise

2. Çoklu Doğrusal Regresyon (Multiple Linear Regression)

Birden fazla bağımsız değişkenin, bir bağımlı değişken üzerindeki etkisini aynı anda inceler.

Örnek:
Çalışma süresi, uyku süresi ve sosyal medya kullanımı sınav başarısını birlikte etkiliyor mu?

Model:
Y = β₀ + β₁X₁ + β₂X₂ + β₃X₃ + … + ε

Avantajı:
Değişkenlerin göreli etkilerini karşılaştırma imkânı sunar.

3. Lojistik Regresyon (Logistic Regression)

Bağımlı değişken kategorikse (örneğin evet/hayır, başarılı/başarısız), doğrusal regresyon yerine lojistik regresyon kullanılır.

Örnek:
Bir öğrencinin sınavı geçip geçmeyeceği, çalışma süresi ve devamsızlık durumuna göre tahmin edilebilir mi?

Model:
p = 1 / (1 + e^-(β₀ + β₁X₁ + β₂X₂ + …))

Ne zaman kullanılır?

• Bağımlı değişken ikili (binary) ise
• Olasılık tahmini yapılmak isteniyorsa

4. Doğrusal Olmayan Regresyon (Nonlinear Regression)

Bağımlı ve bağımsız değişkenler arasındaki ilişki doğrusal değilse, bu model tercih edilir.

Örnek:
Stres düzeyi arttıkça başarı önce artıyor, sonra düşüyorsa (ters U şeklinde ilişki).

Model:
Y = β₀ + β₁X + β₂X² + ε (polinomsal örnek)

İpucu:
Scatter plot ile ilişki biçimi görselleştirilerek karar verilebilir.

5. Hiyerarşik Regresyon (Hierarchical Regression)

Bağımsız değişkenler modele aşamalı olarak eklenir. Her adımda modelin açıklayıcılığı test edilir.

Örnek:
Önce demografik değişkenler (yaş, cinsiyet), sonra psikolojik değişkenler (özgüven, kaygı) başarıyı ne kadar açıklıyor?

Avantajı:
Değişken gruplarının katkısını ayrı ayrı değerlendirme imkânı sunar.

2-Regresyon Türleri Karşılaştırma Tablosu

3-Tezde Regresyon Nasıl Raporlanır?

“Çalışma süresi ve sosyal medya kullanımı sınav başarısını anlamlı şekilde yordadı, R² = 0.42, F(2, 97) = 8.56, p < 0.001. Çalışma süresi pozitif, sosyal medya kullanımı negatif yönde etkili oldu.”

4-Sonuç:

Regresyon analizleri, sadece ilişkiyi değil, etkilerin yönünü ve gücünü de ortaya koyar. Ancak her soruya her model uymaz. Tezinizde doğru regresyon türünü seçmek, hem analiz kalitenizi hem de akademik güvenilirliğinizi artırır.